GenAI & toetsing
Toetsontwerp dat integriteit waarborgt en leren stimuleert
In het hoger onderwijs vinden veel toetsen plaats zonder supervisie. Ook vóór GenAI riep dat al vragen op over de geldigheid van toetsen. Nu meer dan 70% van de UvA‑studenten GenAI minstens wekelijks gebruikt, zijn deze zorgen urgenter dan ooit. Onderzoek laat zien dat veelvuldig gebruik van GenAI kritische denkvaardigheden kan verminderen door cognitieve uitbesteding. Omdat toetsing sterk bepaalt hoe studenten leren, zijn ontwerpkeuzes belangrijker dan ooit.
Waarom AI belangrijk is bij toetsing
Generatieve AI maakt (steeds meer) deel uit van de academische en professionele praktijk. Toetsing volledig ‘AI‑proof’ maken is niet realistisch, noch wenselijk. Het gaat erom de onderwijskwaliteit te bewaken en bewust te bepalen wanneer studenten GenAI wel en niet mogen gebruiken.
Constructive alignment
Toetsen ontwerpen voor het AI‑tijdperk betekent dat je de constructive alignment in je vak opnieuw bekijkt. Leerdoelen, leeractiviteiten en toetsopdrachten moeten mogelijk allemaal tegen het licht worden gehouden. Dat leidt tot een belangrijke ontwerpvraag: welke leeruitkomsten moeten studenten zelfstandig aantonen, en bij welke leeruitkomsten
Om deze vraag te beantwoorden, stelt het TLC een tweesporenbenadering (two‑lane approach) voor (Liu & Bridgeman, 2023; Npuls, 2025). Dit model onderscheidt leeruitkomsten die studenten zelfstandig moeten beheersen en leeruitkomsten waarbij studenten juist moeten leren GenAI‑tools kritisch en verantwoord te gebruiken. Deze benadering helpt om toetsing zowel geloofwaardig te houden als relevant voor de toekomstige beroepspraktijk, waarin verantwoord AI‑gebruik steeds meer wordt verwacht.
Tweesporenbenadering (Two-lane approach)
Voor leeruitkomsten die studenten zelfstandig moeten verwerven, zonder GenAI te gebruiken.
Gebruik als:
- de leerdoelstelling zelfstandig redeneren of handelen vraagt
- de taak gemakkelijk aan AI kan worden uitbesteed
- de toetsing moet vaststellen of studenten over een procedurele of praktische vaardigheid beschikken
Dit gaat om leeruitkomsten waarbij het gebruik van GenAI is toegestaan of onderdeel vormt van het leerproces.
Gebruik als:
- AI‑gebruik de beroepspraktijk of gangbare vakpraktijk weerspiegelt
- de leeruitkomst draait om het beoordelen, verfijnen of integreren van door AI gegenereerde output
- het leerdoel ook bereikt kan worden als studenten AI‑tools gebruiken
- de opdracht is gericht op het ontwikkelen van AI‑geletterdheid, zoals kritisch beoordelen van AI‑output of verantwoord gebruik van AI‑tools
Hoe spoor 1 en spoor 2 in de praktijk samenwerken
Welk spoor van toepassing is, hangt vooral af van de leerdoelen van het vak en van de manier waarop leeractiviteiten en toetsing deze doelen ondersteunen.
- Toetsen in Spoor 2 zijn waardevol, maar leveren op zichzelf onvoldoende bewijs van leren.
- Omdat studenten AI mogen gebruiken, laat het eindproduct niet betrouwbaar zien wat ze zelfstandig kunnen.
- Daarom toets je alles wat studenten zelfstandig moeten kunnen in Spoor 1 (met toezicht)
De kernvraag bij het ontwerp is daarom niet of je opdrachten zonder toezicht wilt inzetten, maar: wat wil ik dat studenten zelfstandig aantonen – en waar verifieer ik dat? Deze checklist helpt je vaststellen of de toetsing in je vak kwetsbaar is voor oneigenlijk gebruik van AI.
GenAI en schending van academische integriteit
Als je vermoedt dat een student GenAI ongeoorloofd gebruik heeft gebruikt van AI in een opdracht of tentamen, informeer dan de examencommissie. Die kan de zaak onderzoeken en passende actie ondernemen, zo wordt gelijke behandeling gewaarborgd.
Vertrouw niet op detectietools. In de huidige vorm zijn ze niet betrouwbaar en kunnen ze niet nauwkeurig bepalen of een tekst door een mens is geschreven of door AI is gegenereerd. Bovendien kunnen ze nadelig uitpakken voor studenten die niet in hun moedertaal schrijven. Om deze redenen wordt het gebruik ervan in het algemeen afgeraden.
Toetsing afstemmen op opleidingsniveau
Sterke losse opdrachten ontwerpen is slechts een deel van de oplossing. Omdat veel opleidingen meerdere schriftelijke opdrachten in verschillende vakken gebruiken, is het belangrijk om te kijken hoe toetsing werkt in het hele curriculum. Een opleidingsbrede blik helpt om een gebalanceerd curriculum te creëren en voorkomt dat je te zwaar leunt op één toetsvorm.
De tweesporenbenadering werkt het beste als toetsing tussen vakken wordt afgestemd. In opleidingen met veel schriftelijke opdrachten zonder toezicht kunnen onderwijsteams nagaan:
- waar schriftelijke opdrachten het meest passend zijn
- waar andere toetsvormen beter laten zien wat studenten zelfstandig kunnen
- waar vergelijkbare opdrachten voorkomen en kunnen worden gestroomlijnd.
Daarna bepalen onderwijsteams samen hoe ieder vak bijdraagt aan de totale toetsstrategie. Vroeg in de opleiding ligt de nadruk vaker op het aantonen van basiskennis, terwijl latere vakken in toenemende mate AI‑ondersteund onderzoek of beroepspraktijk integreren.
Advies over het aanpassen van je toetsing
Via TLC Contact kun je contact opnemen met de toetsdeskundigen van je faculteit. Met hen kun je mogelijke wijzigingen in je beoordeling bespreken. Je kunt ook altijd advies vragen aan de toetsdeskundigen van TLC-Centraal (tlc@uva.nl).
Breng je opleidingsdirecteur op de hoogte, zodat deze op opleidingsniveau een overzicht kan maken van de situatie en van de vakken waarbij GenAI wordt ingezet.