Wat is Generatieve AI (GenAI)?

AI wordt vaak besproken als één begrip, maar verschillende typen AI doen verschillend werk. Zoals in het diagram te zien is, is generatieve AI (GenAI) een specifiek onderdeel van AI, naast machine‑learning‑systemen die data analyseren om uitkomsten te classificeren, te scoren of te voorspellen.

Machine‑learning‑systemen leveren meestal begrensde outputs, zoals waarschijnlijkheden of categorieën. Een bekend voorbeeld is een streamingplatform dat je een nieuwe serie aanbeveelt op basis van wat je eerder hebt gekeken en leuk vond. GenAI daarentegen is ontworpen om nieuwe content te genereren, zoals tekst of afbeeldingen, als reactie op een prompt. Tools als ChatGPT zijn gebouwd op large language models. Deze modellen produceren vloeiende en plausibele teksten, maar beoordelen niet of iets inhoudelijk klopt of goed wordt begrepen.

Dit onderscheid is belangrijk voor docenten, omdat het bepaalt waarvoor je AI verstandig kunt inzetten: wanneer het gebruik leerdoelen ondersteunt en wanneer het risico bestaat dat die juist worden omzeild. Machine learning kan helpen patronen of risico’s in bestaande data te signaleren. GenAI gebruik je beter ter ondersteuning van uitleg, oefening, feedback of het genereren van ideeën – in combinatie met bewust onderwijsontwerp.

Figuur: Een conceptueel model van AI‑domeinen, waarin te zien is hoe generatieve AI een specifiek onderdeel vormt binnen de bredere gebieden van machine learning en deep learning. Bron: Ragunitb op Medium (Engelstalig).

Hoe GenAI en LLM’s werken

GenAI die tekst genereert (zoals ChatGPT, Claude, enzovoort) is gebaseerd op Large Language Models (LLM’s). Deze modellen leren taalpatronen uit ‘trainingsdata’: grote verzamelingen bestaande teksten uit boeken, artikelen en websites. Met behulp van waarschijnlijkheid voorspellen LLM’s welk woord het meest waarschijnlijk als volgende in een zin komt, en kiezen vervolgens (op basis van die kansen) een volgend woord uit die mogelijkheden, in plaats van altijd het ene meest waarschijnlijke woord te nemen

Door dit proces kunnen LLM’s in enkele seconden complexe en goedlopende teksten (de ‘output’) genereren, in verschillende stijlen en talen, op basis van een prompt van de gebruiker, in andere woorden: een set instructies of een vraag.

GenAI en beperkingen

Naast de vele mogelijkheden heeft GenAI ook beperkingen. Als gebruiker is het belangrijk om je bewust te zijn van praktische beperkingen en ethische vragen, en om kritisch te blijven nadenken over de output die GenAI genereert.

Volg de e‑learning AI literacy for teachers of bekijk de video’s hieronder om meer te leren over:

• het genereren van onjuiste informatie (‘hallucinaties’)
• vooroordelen (bias) in GenAI‑systemen
• privacy-vraagstukken
• vraagstukken rond duurzaamheid.