Teacher story: “AI integreren begint met samen bepalen wat studenten moeten leren”
Voor de opleiding Future Planet Studies was het ZLP-verdiepingstraject AI een aanleiding om fundamentele vragen te stellen over de toekomst van het curriculum. Volgens Emiel van Loon, opleidingsdirecteur van de bachelor Future Planet Studies, lag de kracht van het verdiepingstraject vooral in de combinatie van inhoudelijke begeleiding en een duidelijke structuur: “Er lag een helder stappenplan en veel werd uit handen genomen. Daardoor konden wij ons richten op de inhoudelijke keuzes.”
Eerst overeenstemming, daarna verandering
Een belangrijke succesfactor was volgens Van Loon dat het opleidingsteam gezamenlijk een richting voor het onderwijs kon bepalen. “Voordat je AI kunt integreren, moet je het eerst met elkaar eens zijn over wat je belangrijk vindt. Welke vaardigheden moeten studenten ontwikkelen? Wat hoort thuis in het curriculum en wat niet? Die gesprekken zijn cruciaal.” 
Tijdens het traject ontstonden ook inhoudelijke discussies over de plek van AI in de opleiding. “Moeten studenten al in hun eerste studiejaar actief met AI aan de slag, of is het beter om eerst een stevige basis van academische vaardigheden op te bouwen? Daar bleken verschillende opvattingen over te bestaan. Juist door die gesprekken te voeren, kregen we scherper wat we als opleiding belangrijk vinden.”
Binnen Future Planet Studies wordt AI niet alleen gezien als een hulpmiddel, maar ook als een onderwerp dat inhoudelijk relevant is voor het vakgebied. Vraagstukken rondom energieverbruik, de maatschappelijke en ecologische impact van AI, en de mogelijke duurzaamheidswinst die AI ook kan opleveren, sluiten direct aan bij thema’s die binnen de opleiding centraal staan.
“Het traject hielp ons om drie verschillende vraagstukken uit elkaar te halen: wat studenten moeten leren over AI, hoe we omgaan met AI in toetsing en welke inhoudelijke thema’s rond AI relevant zijn voor ons vakgebied. Pas toen we die onderwerpen van elkaar scheidden, konden we gerichte keuzes maken.”
– Emiel van Loon, opleidingsdirecteur van de bachelor Future Planet Studies
Van visie naar concrete onderwijsvernieuwing
Het verdiepingstraject AI bleef niet beperkt tot gesprekken. Het opleidingsteam maakte ook concrete keuzes voor het curriculum. In drie vakken krijgen AI-vaardigheden een plek, verspreid over het eerste, tweede en derde studiejaar. Daarbij ligt de nadruk op vakken waarin studenten technische en analytische vaardigheden ontwikkelen, zoals programmeren, geografische informatiesystemen, remote sensing en design thinking.
Van Loon: “We wilden niet alles in één keer veranderen. Daarom hebben we bewust gekozen voor een aantal kansrijke vakken, verspreid over het curriculum.”
Daarnaast blijven vragen rondom toetsing actueel. Vooral bij scripties onderzoekt de opleiding hoe het leerproces van studenten beter zichtbaar gemaakt kan worden wanneer AI wordt ingezet. “Daarom is binnen de opleiding ruimte gecreëerd voor verdere ontwikkeling. Een docent is gestart met een BKO-traject om te onderzoeken hoe AI-vaardigheden duurzaam kunnen worden ingebed in het curriculum en verantwoord kunnen worden getoetst.”
Meer aandacht voor AI-geletterdheid
Het verdiepingstraject AI heeft volgens Van Loon ook bijgedragen aan de AI-geletterdheid van een deel van de docenten. Voor sommige collega’s opende het nieuwe perspectieven op wat AI kan betekenen voor onderwijsontwikkeling, lesmateriaal en het eigen werkproces. “Een aantal docenten ontdekte dat AI niet alleen iets is waar studenten mee werken, maar ook een hulpmiddel kan zijn voor docenten zelf. Bijvoorbeeld voor het genereren van oefenmateriaal of het ontwikkelen van nieuwe ideeën.”
Tegelijkertijd ziet hij dat niet iedere docent dezelfde interesse heeft in AI. Binnen het team verschillen de motivatie en het enthousiasme om met nieuwe technologie te experimenteren. “Dat hoeft ook niet problematisch te zijn. Mensen hebben verschillende interesses. Belangrijk is vooral dat er binnen het team voldoende ruimte is om van elkaar te leren.”
AI als vaardigheid voor de toekomst
Een belangrijk inzicht uit het verdiepingstraject is dat AI niet alleen invloed heeft op onderwijs en toetsing, maar ook op de beroepspraktijk waarvoor studenten worden opgeleid. Tijdens gesprekken met vertegenwoordigers uit het werkveld werd duidelijk dat organisaties steeds vaker verwachten dat afgestudeerden AI-tools effectief kunnen inzetten. Daarbij gaat het niet alleen om het gebruik van chatbots, maar ook om het verwerken van grote hoeveelheden informatie, het analyseren van documenten en het ondersteunen van onderzoeksprocessen.
Van Loon vergelijkt AI-vaardigheden met digitale basisvaardigheden zoals werken met spreadsheets: sommige studenten leren die vanzelf, maar lang niet iedereen. Daarom ziet hij een belangrijke rol voor het curriculum om studenten een gemeenschappelijk basisniveau mee te geven: “Net zoals we niet verwachten dat iedere student vanzelf leert werken met complexe software, kunnen we AI-vaardigheden ook niet volledig aan het toeval overlaten. Studenten hebben baat bij een gezamenlijke basis waarop ze verder kunnen bouwen.”
“Het werkveld verwacht steeds vaker dat studenten AI-vaardigheden meenemen. Dat betekent dat wij moeten nadenken over hoe we die vaardigheden op een goede manier aanleren.”
– Emiel van Loon, opleidingsdirecteur van de bachelor Future Planet Studies
Een waardevolle impuls voor curriculumontwikkeling
Volgens Van Loon zit de grootste waarde niet alleen in de concrete onderwijsaanpassingen, maar vooral in het gezamenlijke gesprek over de toekomst van het onderwijs: “AI ontwikkelt zich snel. Juist daarom is het belangrijk om als opleiding regelmatig stil te staan bij de vraag: wat moeten onze studenten straks kennen en kunnen? Het verdiepingstraject heeft ons geholpen om dat gesprek op een gestructureerde manier te voeren.”
Voor de verdere ontwikkeling ziet hij vooral kansen. De benodigde expertise is binnen de faculteit aanwezig, collega’s zijn goed benaderbaar en de technische voorzieningen zijn beschikbaar. “De belangrijkste stap is dat we er tijd voor blijven maken en het gesprek blijven voeren.”
Aan andere opleidingen die overwegen deel te nemen aan een vergelijkbaar traject heeft Van Loon een duidelijke boodschap: “Grijp deze kans met beide handen aan. Je krijgt expertise, structuur en begeleiding die je als opleiding moeilijk zelf kunt organiseren. De tijdsinvestering is relatief klein, terwijl de opbrengst groot is.”