Terugblikken op het Higher Education Research Festival 2026

Het ochtendprogramma draaide om het werk van de deelnemers aan de Education Research Fellowship van het TLC: zestien UvA-docenten uit verschillende delen van de universiteit die, vanuit de principes van Scholarship of Teaching and Learning (SoTL), onderzoek doen naar hun eigen onderwijspraktijk. De Fellowship ondersteunt docenten bij het omzetten van vragen uit hun dagelijkse onderwijspraktijk in gestructureerd, praktijkgericht onderzoek, met als doel zowel het onderwijs als het leren van studenten te versterken.

Een breed scala aan projecten

Samen gaven de Fellows een levendig beeld van de diversiteit en relevantie van het onderwijsonderzoek dat momenteel aan de UvA plaatsvindt. Hun projecten werden gepresenteerd in drie thematische rondes. De eerste richtte zich op kunstmatige intelligentie en onderzocht hoe AI het leren van studenten kan ondersteunen, waaronder vraagstukken rond feedback, toetsing en de rol van AI-tools in onderwijsontwerp. De tweede ging over de uitdaging van het doceren van controversiële of gevoelige onderwerpen. De presentatoren brachten dilemma’s op creatieve wijze in beeld met cartoons en verwijzingen naar de populaire cultuur, waaronder South Park en Inside Out. De derde ronde richtte zich op de uitdagingen die studenten tijdens het leren kunnen ervaren en op de manieren waarop docenten hen kunnen ondersteunen, bijvoorbeeld door vaardigheden voor zelfregulerend leren te versterken en studenten te helpen complexe leerprocessen effectiever te doorlopen.

Interactieve postersessie en reflecterend panel

Na korte plenaire pitches werden deelnemers uitgenodigd om tijdens een interactieve postersessie te ‘wanderen en verwonderen’. Zij konden daarbij rechtstreeks in gesprek gaan met de Fellows en de projecten verder verdiepen. Deze opzet bood ruimte voor levendige discussie en uitwisseling, en maakte zichtbaar wat SoTL kan bieden als brug tussen onderwijspraktijk en onderwijsonderzoek.   Vervolgens reflecteerde een panel van SoTL-experts van de Vrije Universiteit Amsterdam (VU) op de presentaties en posters. Zij legden verbanden met het lopende werk aan de VU en deelden inzichten uit hun eigen ervaring. In hun reflecties benadrukten zij het belang van communityvorming binnen SoTL – iets wat zij benoemden als een duidelijke kracht van de UvA-gemeenschap – en wezen zij op de mogelijkheden om sterkere verbindingen tussen instellingen te leggen.   Eén boodschap sprong er in het bijzonder uit: hoewel de projecten sterk studentgericht waren, zouden studenten zelf nog actiever betrokken kunnen worden bij SoTL-onderzoek. Hun perspectieven zijn volgens het panel van onschatbare waarde bij het formuleren van onderzoeksvragen, het interpreteren van bevindingen en het bepalen van wat in de onderwijspraktijk het meest van belang is.

Na de lunch verschoof de aandacht van het festival naar een van de bepalende thema’s in het huidige hoger onderwijs: kunstmatige intelligentie. Het middagprogramma, georganiseerd door AICHER, verkende hoe verantwoord en betekenisvol gebruik van AI eruit kan zien in onderzoek, onderwijs en onderwijsbeleid.

Een keynote over AI en drie AICHER-presentaties

De keynote-lezing werd verzorgd door prof. dr. Inge Molenaar, hoogleraar AI en Onderwijs aan de Radboud Universiteit en wetenschappelijk directeur van het Nationaal Onderwijslab AI (NOLAI). Haar lezing bood zowel een conceptuele als een praktische blik op de rol van AI in het onderwijs. In plaats van AI te framen als vervanging, pleitte Molenaar voor versterking: het ontwerpen van door AI ondersteunde leeromgevingen waarin mensen en AI elkaar aanvullen. De kernvraag is volgens haar niet eenvoudigweg of AI onderwijstaken kan uitvoeren, maar hoe AI kan worden ingezet op manieren die het leren daadwerkelijk versterken in plaats van verzwakken. Haar keynote sloot ook direct aan bij vragen die de Fellows eerder die dag opwierpen, waaronder de rol van AI bij toetsing en de vraag hoe tools het leren van studenten kunnen ondersteunen in plaats van omzeilen.

Na de keynote volgden drie AICHER-presentaties die het debat over AI naar de concrete onderwijspraktijk brachten. Gezamenlijk verkenden zij uiteenlopende actuele vraagstukken, waaronder het verantwoord gebruik van grote taalmodellen bij becijfering en toetsing, de relatie tussen academische taalvaardigheid en studiesucces, en het potentieel van AI-tools om studenten gepersonaliseerde feedback te bieden. De presentaties belichtten zowel de kansen als de complexiteit van deze ontwikkelingen. Zij lieten zien dat AI geen op zichzelf staand fenomeen is, maar een breed en zich ontwikkelend geheel van tools, praktijken en vraagstukken, elk met eigen pedagogische, ethische en institutionele implicaties.

Een levendig panelgesprek vol inzichten

De dag werd afgesloten met een panelgesprek met vertegenwoordigers uit het AICHER-netwerk. Zij reflecteerden op wat AI betekent voor beleid in het hoger onderwijs, de onderwijspraktijk en studenten zelf. Een terugkerend thema was de relatie tussen AI, zelfregulering en metacognitieve vaardigheden. AI kan het leren ondersteunen, maar kan studenten er ook toe aanzetten denkwerk uit te besteden, waardoor productieve worsteling en diepgaander begrip afnemen. De uitdaging is volgens het panel om de juiste balans te vinden tussen het gebruik van AI als ondersteuning en er zo sterk op leunen dat het leerproces wordt omzeild.   Een bijzonder levendig deel van de discussie ging over schriftelijke opdrachten in het tijdperk van AI. Wanneer opdrachten worden behandeld als ‘gesloten enveloppen’ die docenten pas bekijken wanneer ze zijn afgerond, bestaat volgens de panelleden het risico dat toetsing het meest betekenisvolle deel van het leren mist. In plaats daarvan pleitten zij voor meer aandacht voor het proces: hoe studenten werken, hoe zij AI gebruiken en wat we precies willen dat zij leren. Tegelijkertijd verzette het panel zich tegen eenvoudige verhalen waarin AI uitsluitend goed of slecht is. De impact ervan hangt af van de manier waarop, door wie en in welke onderwijscontext AI wordt gebruikt. Dat maakt beleid dat van onderop wordt ontwikkeld, gebaseerd op de ervaringen van docenten en onderwijsonderzoek, belangrijker dan ooit.

Als één boodschap gedurende de dag weerklonk, dan was het dat de toekomst van het hoger onderwijs niet uitsluitend door onderzoek, beleid of praktijk kan worden vormgegeven. Het festival onderstreepte de noodzaak om deze domeinen samen te brengen: via docenten die onderzoek doen in hun eigen klaslokalen, onderzoekers die bewijs verbinden met onderwijsontwerp, beleidsmakers die ruimte creëren voor doordachte experimenten en studenten, wier perspectieven steeds centraal zouden moeten staan.

Minstens zo belangrijk was dat de dag de waarde benadrukte van blijven experimenteren én die experimenten zorgvuldig onderzoeken. Nu het hoger onderwijs zich buigt over vraagstukken rond AI, toetsing en het leren van studenten, bieden initiatieven zoals het Education Research Fellows-programma en AICHER ruimte om ideeën te beproeven, perspectieven te delen en te reflecteren op hoe betekenisvol onderwijs eruit zou moeten zien in een veranderende wereld.

Dankzij de inspirerende bijdragen van alle deelnemers, de keynote speaker en de panelleden bood het Higher Education Research Festival niet alleen een momentopname van de huidige ontwikkelingen, maar ook een krachtige impuls voor de gesprekken die nog zullen volgen.