GenAI & toetsing op vakniveau
Checklist GenAI en toetsing
Gebruik de onderstaande checklist om te beoordelen of de toetsing van jouw vak gevoelig is voor ongeoorloofd gebruik van GenAI. Deze checklist ondersteunt docenten bij het kritisch doordenken en (her)ontwerpen van toetsing in het licht van GenAI. De checklist is niet bedoeld als beoordelingsinstrument voor examencommissies, maar als hulpmiddel voor reflectie en gesprek over toetskwaliteit.
Elke vraag kan worden beantwoord met een vinkje of een kruisje. Elk kruisje duidt op een potentieel risico dat studenten door ongewenst gebruik van GenAI belangrijke leerprocessen overslaan of zelfs het vak halen zonder dat ze de leerdoelen hebben behaald. De grootste risico’s liggen bij opdrachten die studenten zelfstandig voorbereiden buiten een gecontroleerde toetssituatie: dit zijn natuurlijk schriftelijke opdrachten, maar ook alle andere opdrachten die zonder toezicht worden voorbereid, zoals presentaties, posters, podcasts en video’s, zowel individueel als in groepsverband.
Laatste update: januari 2026.
Wordt het eindcijfer (mede) bepaald door opdrachten die studenten zonder toezicht maken? Let op: houd ook rekening met opdrachten zonder toezicht die niet direct meetellen voor het eindcijfer, maar wel op een andere manier bijdragen aan het afronden van het vak, bijvoorbeeld als AVV/NAV, omdat ze een basis vormen voor later werk, of omdat studenten hiermee onvoldoende cijfers in andere onderdelen van het vak kunnen compenseren.
 |
Nee, er worden geen studiepunten (EC) toegekend op basis van (cijfers voor) opdrachten die studenten zonder toezicht maken. Advies: er is een zeer klein risico dat studenten slagen voor het vak door ongeoorloofd gebruik van GenAI; de andere vragen hoeven niet beantwoord te worden.
|
 |
Ja, het eindcijfer wordt bepaald door één of meer opdrachten die studenten zonder toezicht maken.
Advies: accepteer dat studenten in dit soort situaties in meer of mindere mate gebruik zullen maken van GenAI, ook als je het verbiedt. Om te zorgen dat hun leerproces hierdoor niet verstoord wordt, heb je twee opties: de opdracht omzetten in een toets onder toezicht (op locatie), of de opdracht dusdanig aanpassen dat studenten ook met GenAI voldoende leren – dit kan zelfs een leerdoel zijn. Ga verder met de andere vragen.
|
Laat de opdrachten door GenAI lopen en verfijn de aanwijzingen met prompting zoals een student dat zou kunnen doen (bijvoorbeeld door de opdrachtomschrijving, beoordelingscriteria, rubric en voorgeschreven literatuur te uploaden). Beoordeel de output: zou deze kunnen leiden tot een voldoende resultaat, met of zonder kleine wijzigingen?
Let op, het gaat hier om een inschatting: sommige studenten maken zeer geavanceerd, iteratief gebruik van meerdere (betaalde) tools waardoor een vinkje bij deze vraag slechts een illusie van veiligheid geeft.
|
De output heeft weinig tot geen nut, of zou in zijn huidige vorm niet tot een voldoende leiden. De student zou de promptsaanzienlijk moeten verfijnen en aanvullende vakspecifieke kennis en/of vaardigheden moeten gebruiken om een eindproduct van voldoende kwaliteit te kunnen maken.
|
|
De output zou kunnen leiden tot een voldoende resultaat zonder veranderingen, of met minimale veranderingen of verfijnde aanwijzingen.
Advies: de opdracht is niet geschikt voor afname zonder toezicht. Maak er een opdracht op locatie van (zonder hulpmiddelen). Als dat niet mogelijk is, kun je proberen de complexiteit van de opdracht te verhogen door gebruik te maken van unieke, zeer specifieke of actuele casussen en te vragen naar vakspecifieke kennis, vaardigheden of eigen analyse waarbij studenten ook met gebruik van GenAI het juiste leerproces doorlopen. Let op: met geavanceerd gebruik van GenAI is er vaak meer mogelijk dan je denkt.
|
Hebben de opdrachten zonder toezicht een beslissend effect op het eindcijfer van dit vak? Oftewel: zou een student dit vak kunnen halen door uitsluitend op dit onderdeel goed te scoren?
|
Het eindcijfer wordt voornamelijk bepaald door andere vormen van toetsing, onder toezicht en op locatie. Bijvoorbeeld: een tentamen of opdracht, een praktische toets of een mondeling tentamen. Advies: als het eindcijfer voornamelijk wordt bepaald door andere toetsvormen, is het wellicht een aanvaardbaar risico dat studenten bij de opdracht op afstand mogelijk GenAI gebruiken. Controleer of de (belangrijkste) leerdoelen en/of vaardigheden worden afgedekt door de huidige toetsing of bijvoorbeeld later in het curriculum nog terugkeren en daar onder toezicht worden getoetst.
|
|
Het eindcijfer wordt (bijna) uitsluitend bepaald door opdrachten zonder toezicht.
Advies: zet (een deel van) de toetsing op afstand om naar een toetsvorm onder toezicht zoals hierboven genoemd. Let wel op de constructive alignment van het vak: kun je op deze manier nog wel dezelfde leerdoelen/vaardigheden toetsen? Een mogelijke aanpassing is dat studenten een opdracht zonder toezicht maken (voor AVV/NAV of een klein percentage van het eindcijfer) en tijdens een tentamen onder toezicht iets nieuws moeten doen met dit materiaal, door het bijvoorbeeld in een andere vorm (zoals een beleidsnota) of voor een ander publiek om te zetten (bv. populair-wetenschappelijk).
|
Geven de opdrachten de docent voldoende inzicht in het leerproces van de student, zodat het beoordelen van het al dan niet bereiken van de leerdoelen niet alleen afhangt van het eindproduct?
|
De voortgang van studenten tijdens het vak wordt bewaakt. Bijvoorbeeld: studenten leveren concepten in voor (peer) feedback, zij bespreken hun aanpak met de docent, zij maken een deel van het werk op de campus (in een werkcollege), of er wordt bij het inleveren van het eindproduct gevraagd om een logboek, mondelinge uitleg of verdediging van het leerproces en/of een verantwoording van hoe GenAI bij de opdracht gebruikt is. Bij groepswerk worden er maatregelen genomen om individuele bijdragen te onderscheiden. Deze onderdelen kunnen ook deel uitmaken van de beoordeling om verantwoord GenAI-gebruik te stimuleren (bijvoorbeeld als klein percentage van het cijfer of als AVV/NAV).
|
|
Het hele of een groot deel van het werkproces vindt plaats buiten het toezicht van de docent.
Advies: zorg ervoor dat er binnen het onderwijs meer nadruk ligt op het leerproces van de student door tussenstappen in te bouwen zoals hierboven omschreven. Aan de hand van een eindproduct alleen kan niet met zekerheid worden vastgesteld of de student de leerdoelen heeft behaald.
|
Weten studenten hoe ze op een verantwoorde manier GenAI mogen gebruiken binnen dit vak?
|
Studenten weten hoe ze GenAI verantwoord mogen gebruiken in het vak. De docent bespreekt expliciet de ethische en wetenschappelijke implicaties van GenAI-gebruik bij opdrachten en laat studenten reflecteren over de voor- en nadelen hiervan. Bij opdrachten die (deels) zonder toezicht worden gemaakt, leggen studenten verantwoording af van eventueel GenAI-gebruik (bijvoorbeeld met reflectie, logboek of mondelinge toelichting).
|
|
Het is niet duidelijk beschreven hoe studenten GenAI kunnen gebruiken of het gebruik is expliciet verboden (ook al kan dit niet worden gehandhaafd).
Advies: een verbod op het gebruik van GenAI is niet te controleren of handhaven en kan ervoor zorgen dat studenten eventueel gebruik van GenAI niet durven te bespreken met de docent, ook niet bij legitieme vragen. Het openlijk bespreken van hoe studenten ethisch, weloverwogen en verantwoord gebruik kunnen maken van GenAI kan hierbij helpen.
|
Zijn de beoordelingscriteria gericht op zaken die niet volledig uit te besteden zijn aan GenAI?
Let op, met geavanceerd gebruik van GenAI is er vaak meer mogelijk dan je denkt.
|
De criteria in het beoordelingsmodel zijn gericht op eigen keuzes, redeneringen of het verantwoorden van afwegingen van de student (meestal betreft dit leerdoelen op het niveau van analyseren, evalueren of creëren), waarbij de student, met of zonder gebruik van GenAI, verantwoordelijk is voor de kwaliteit van het eindproduct.
|
|
Er zijn criteria opgenomen in het beoordelingsmodel waarvoor studenten het werk gemakkelijk en volledig kunnen uitbesteden aan GenAI, zoals vormgeving, layout, spelling en taalgebruik.
Advies: dit soort criteria kunnen worden omgezet in AVV/NAV of voorwaarden voor beoordeling in plaats van een percentage van het eindcijfer. Indien het hier gaat om leerdoelen als taalvaardigheid die essentieel zijn voor het slagen van het vak, dan is toetsing onder toezicht (op locatie, zonder hulpmiddelen) noodzakelijk.
|
Leren over en met GenAI
Sommige opleidingen zijn al begonnen met aanpassingen in het studieprogramma om GenAI-geletterdheid een plek te geven in het curriculum, om te zorgen dat studenten op een ethische en verantwoordelijke manier met GenAI leren omgaan. Daarnaast is het bij sommige vakgebieden zelfs noodzakelijk dat studenten GenAI leren gebruiken voor het toekomstig werkveld. Ook dit soort leerdoelen moet op een valide en betrouwbare manier getoetst worden, maar het risico op ongewenst gebruik bij toetsing is daar lager omdat verantwoord gebruik van GenAI expliciet besproken en getraind wordt in het onderwijs en geïntegreerd is in de opdracht (toegestaan, aangemoedigd of zelfs vereist).
Vragen & acties gebaseerd op de checklist-resultaten
Heeft het invullen van de checklist voor jouw vak meerdere X-jes opgeleverd? Dan is het verstandig om actie te ondernemen en je toetsing aan te passen. Er is geen pasklare oplossing, daarom adviseren wij je om strategieën te combineren die het beste passen. Regels en praktijken rondom toetsing verschillen sterk tussen opleidingen en faculteiten. Hierdoor kan het zijn dat sommige strategieën niet toepasbaar zijn in jouw situatie.
Heb je vragen naar aanleiding van de uitkomsten van de checklist? Dan moedigen we je aan om contact op te nemen met TLC-adviseurs, toetsdeskundigen of opleidingsdirecteuren om advies en verdere begeleiding te vragen.
GenAI en fraude
Als je vermoedt dat een student ongeoorloofd gebruik heeft gemaakt van GenAI in een opdracht of tentamen, informeer dan de examencommissie. Dan kunnen zij de zaak onderzoeken en passende actie ondernemen: dit helpt om gelijke behandeling te waarborgen.
Vertrouw niet op detectietools: in de huidige vorm zijn die niet betrouwbaar. Ze kunnen namelijk niet nauwkeurig voorspellen of een tekst (deels) door GenAI of door een mens is geschreven en zijn vaak bevooroordeeld tegen studenten die niet in hun moedertaal schrijven. Daarom is het beter ze niet te gebruiken.
Advies over het aanpassen van je toetsing
Via TLC Contact kun je contact opnemen met de toetsdeskundigen van je faculteit. Met hen kun je mogelijke wijzigingen in je beoordeling bespreken. Je kunt ook altijd advies vragen aan de toetsdeskundigen van TLC-Centraal (tlc@uva.nl). Breng je opleidingsdirecteur op de hoogte, zodat deze op opleidingsniveau een overzicht kan maken van de situatie en van de vakken waarbij GenAI wordt ingezet.