Spoor 1: Formats voor toetsing met toezicht
Bij leeruitkomsten die studenten zonder AI moeten aantonen, kies je toetsvormen die zichtbaar maken wat zij zelf begrijpen en kunnen, en die voorkomen dat AI het werk overneemt.
Toetsvormen die zelfstandige beheersing aantonen
Een goede toetsstrategie combineert verschillende toetsvormen, zodat je uiteenlopende leeruitkomsten op een passende manier toetst. Moeten studenten leeruitkomsten zonder hulp van AI aantonen? Kies dan toetsvormen die laten zien hoe zij zelf redeneren en presteren, en die het lastig maken om het werk door AI te laten overnemen.
Toegankelijk en rechtvaardig toetsen
Let bij het kiezen van toetsvormen op toegankelijkheid en rechtvaardigheid. Zorg dat studenten voldoende voorbereiding en ondersteuning krijgen, zeker bij mondelinge en praktische toetsen. Zo voorkom je dat bepaalde groepen studenten onbedoeld benadeeld worden.
Praktijktoetsen: zelfstandig handelen in beeld
Praktijktoetsen zijn extra krachtig: je beoordeelt wat studenten daadwerkelijk doen in plaats van alleen hun beschrijving van wat ze doen. Dat maakt het veel moeilijker om de taak aan AI uit te besteden. Als docent kun je het zelfstandige redeneren, de kennis en het handelen van studenten direct observeren of controleren.
Overzicht van toetsvormen in spoor 1
| Toetsvorm | Gebruik voor het toetsen van | Belangrijke tips: |
| Schriftelijke toets op locatie |
|
Stem de vragen af op de leeruitkomsten en sluit aan bij het cursusmateriaal |
| Mondeling examen of presentatie |
|
Gebruik doorvraagvragen om de diepte van het begrip te toetsen |
| Praktijk- of vaardighedentoets |
|
Beoordeel de uitvoering van taken tijdens de toets |
| Activiteiten in de les |
|
Gebruik korte oefeningen of quizzen die studenten tijdens de les maken |
| Gevalideerde opdrachten |
|
Combineer met mondelinge toelichting, presentaties of examenvragen om te controleren of de student het werk begrijpt en kan uitleggen |
Voorbeelden van toetsvormen met toezicht in diverse opleidingen
Deze vormen zijn extra robuust omdat de examinator het redeneren en begrip van studenten direct kan uitvragen.
Voorbeelden:
- individuele mondelinge examens
- interactive oral assessment (IOA)(Engelstalige link)
- viva voce (verdedigingsstijl van bevragen)
- scriptieverdediging
- mondelinge toelichting op een methode of oplossing
- Socratische ondervraging over een casus
- korte mondelinge verdediging van een schriftelijke opdracht
Waarom deze werken voor spoor 1:
- studenten moeten hun redenering uitleggen
- examinatoren kunnen doorvragen
- begrip wordt direct zichtbaar
Belangrijke verschillen tussen mondelinge presentaties, interactive oral assessments en viva voces:
| Aspect | Mondelinge presentatie | Interactive oral assessment (IOA) | Viva voce |
| Rol van de examinator | Luisteraar en beoordelaar; kan aan het einde verhelderende of evaluerende vragen stellen. | Actieve gesprekspartner die redenering uitvraagt, doorvraagt en toepassing verkent. | Examinator die diepgang, nauwkeurigheid en verdedigbaarheid van kennisclaims toetst. |
| Niveau van interactie | Laag tot middelmatig; interactie is ondergeschikt en tijdgebonden. | Hoog en continu; interactie staat centraal in de toets. | Hoog, maar meer door de examinator gestuurd dan dialogisch. |
| Voorbereiding door studenten | Oefenen van een gepolijst, gestructureerd verhaal. | Voorbereiding op conceptueel begrip, redenering en uitleg, niet op een script. | Diepgaande voorbereiding van de stof en het eigen werk, inclusief het anticiperen op kritische vragen. |
| Primaire vaardigheden die worden getoetst | Mondelinge communicatie, opbouw, helderheid en synthese van inhoud. | Toepassing, redeneren, flexibiliteit, professionele communicatie en metacognitie. | Diepgang van begrip, academische nauwkeurigheid, argumentatie en verantwoording. |
| Authenticiteit / aansluiting bij de praktijk | Verschillend; vaak academische of gesimuleerde publiekscontext. | Hoog; taken sluiten vaak aan bij professionele gesprekken of disciplinaire praktijken. | Middelmatig tot hoog; sluit vooral aan bij academische onderzoeksculturen, minder bij beroepspraktijk. |
| Omgang met onzekerheid of fouten | Fouten kunnen de ervaren kwaliteit van de prestatie ondermijnen. | Fouten worden momenten om begrip en redenering verder uit te diepen. | Fouten worden direct bevraagd; de nadruk ligt op academische verdedigbaarheid. |
Voorbeelden:
- gestructureerde debatten
- paneldiscussies
- beleidsdiscussies
- rollenspel met onderhandelingen
Waarom deze werken voor spoor 1:
- studenten moeten hun standpunt direct verdedigen
- redenering wordt zichtbaar in het gesprek
Deze vormen toetsen de daadwerkelijke uitvoering in plaats van een beschrijving daarvan; die uitvoering kan AI niet vervangen.
Voorbeelden:
- practicumexperimenten in het lab
- toetsen van klinische of medische vaardigheden
- diagnostische vraaggesprekken
- engineering-demonstraties van een ontwerp
- programmeertaken in een gecontroleerde omgeving
- taalvaardigheidsinterviews
- artistieke of muzikale uitvoeringen
- moot courts of onderhandelingssimulaties
- lesdemonstraties (bijvoorbeeld door leraren-in-opleiding)
Waarom deze werken:
- de student moet de taak zelf uitvoeren
Studenten maken hun analyse-opdrachten tijdens een bijeenkomst met toezicht.
Voorbeelden:
- een dataset analyseren in de les
- een grafiek of experiment interpreteren
- een casus oplossen
- een korte analytische tekst schrijven tijdens de les
- reageren op onbekende teksten of bronnen
- examenvragen over cursus-specifiek materiaal
Waarom deze werken:
- studenten moeten zelfstandig redeneren binnen een beperkte tijd
Sommige opdrachten kunnen studenten nog steeds buiten de les maken, zolang je verificatiestappen inbouwt.
Voorbeelden:
- onderzoeksverslag met mondelinge verdediging
- ontwerp-project met een presentatie waarin keuzes worden toegelicht
- programmeeropdracht met een live walkthrough van de code
- beleidsnotitie met een debat in de les
- schriftelijk rapport met examenvragen over het rapport
Waarom deze werken:
- in de verificatiestap laat de student zien dat die het eigen werk echt begrijpt
Bij iteratieve of gefaseerde opdrachten wordt het leerproces zichtbaar via meerdere tussenstappen.
Voorbeelden:
- onderzoeksvoorstel → geannoteerde literatuurlijst → eindpaper
- eerste versie inleveren met een gesprek met de docent
- projectmijlpalen met korte presentaties
- uitleg van de methode vóór de dataverzameling
Waarom deze werken:
- je ziet als docent hoe het denken van de student zich stap voor stap ontwikkelt
Deze vormen zijn meestal formatief, maar kunnen ook meetellen in de beoordeling.
Voorbeelden:
- quizzes
- korte schrijfopdrachten
- uitleg van kernbegrippen door studenten
- peer teaching-activiteiten
- probleemoplossing in real time
Waarom deze werken:
- studenten maken ze in de les, zonder externe hulpmiddelen