Met AI leren studenten zelfstandiger werken
Psychologiedocent Christa van der Heijden doet wat veel docenten (en zijzelf) nog spannend vinden: ze geeft haar studenten de opdracht om de UvA AI-chat actief te gebruiken. Met een TLC-onderwijsbeurs onderzocht Christa of een ‘persoonlijke programmeerassistent’ studenten zelfstandiger kan maken bij het leren van neuroscience-analyses. Hoe kreeg ze haar studenten zover om de chat verantwoord in te zetten? En welke rol speelde de beurs daarbij?
Christa van der Heijden is postdoctoraal onderzoeker en docent, met een focus op slaap, dromen, neurowetenschappen (EEG) en posttraumatische stressstoornis (PTSS). Als docent in het vak Neuroimaging: EEG combineert ze neurowetenschappen met dataverwerking. Ze leert studenten hoe hersenactiviteit wordt geanalyseerd én hoe je deze analyses in een programmeertaal uitvoert.
Tijdens het geven van dit vak merkte Christa dat studenten regelmatig vastliepen tijdens de practica. ‘Ik zag dat er eigenlijk twee dingen tegelijk geleerd moesten worden: de neuroscientheorie en het programmeren’, vertelt ze. ‘Een student kan goed zijn in de theorie, maar moeite hebben met programmeren, of juist andersom.’ Als een student de theorie goed begrijpt, maar vastloopt met programmeren, is het tijdens de practica voor zo’n student lastig om toch goed zelfstandig vooruit te komen.
Al een tijdje speelde Christa met de vraag: wat als studenten een persoonlijke programmeerassistent zouden krijgen? Wat zou dit veranderen voor zowel studenten als het onderwijs? Door de TLC-beurs werd het onderzoeken van AI op een verantwoorde manier voor het eerst aangemoedigd. Dat was de reden dat Christa zich aanmeldde voor de IP-Themabeurs ‘Verantwoorde AI: lesgeven en leren met AI’ en hier eindelijk mee aan de slag kon.
(Deze beurs wordt niet meer uitgegeven, maar AI-projecten kunnen wel mee in een Grassroots-aanvraag)
‘Studenten kunnen passief opdrachten in AI plakken en zien wat eruit komt, maar dan lopen ze vanzelf vast bij het tentamen waarbij AI niet is toegestaan’, zegt Christa. ‘Hetzelfde geldt bijvoorbeeld voor presentaties: ze mogen AI gebruiken om te brainstormen, maar ze moeten zelf hun werk kunnen presenteren en verdedigen.’
Wie is er aan het woord: de student of AI?
Nadat zij haar studenten vertelde dat ze de UvA AI-chat tijdens de practica mochten gebruiken tijdens dit vak, reageerden ze verrassend genoeg onverstoorbaar. Christa vertelt lachend hoe ze dacht iets innovatiefs te mededelen, maar de studenten lieten weten dat vele van hen al dagelijks AI gebruikten waardoor het weinig nieuws onder de zon was.
Om studenten niet klakkeloos op AI te laten vertrouwen, bedacht Christa verschillende manieren waardoor de kans groter zou worden dat studenten verantwoord met de chat zouden omgaan en tegelijkertijd toch uitgedaagd worden:
- Christa deed haar best om de grenzen van AI op te zoeken. Door te onderzoeken waar AI nog niet zo goed in is, maakte zij op basis daarvan opdrachten. Zo kon AI eerder bijvoorbeeld nog niet goed afbeeldingen analyseren, Of soms vroeg zij studenten iets op papier te schetsen en daar een foto van te maken.
- Tijdens het tentamen was AI niet toegestaan. ‘Studenten kunnen passief opdrachten in AI plakken en zien wat eruit komt, maar dan lopen ze vanzelf vast bij het tentamen waarbij AI niet is toegestaan’, zegt Christa. ‘Hetzelfde geldt bijvoorbeeld voor presentaties: ze mogen AI gebruiken om te brainstormen, maar ze moeten zelf hun werk kunnen presenteren en verdedigen.’
- Een groot voordeel van AI-assistentie tijdens het programmeren was de reality check die ingebouwd zat. Als AI code maakt met een fout erin, merk je dat direct wanneer je die uitvoert: de computer geeft een foutmelding. Dat is typisch voor programmeren. Bij het schrijven van een essay is dat lastiger: fouten in logica of argumentatie geven geen automatische waarschuwing”‘ Door deze automatische foutmeldingen leerden studenten kritisch om te gaan met AI-output. ‘Als onderzoeker gaat het ook heel erg om de juiste vragen stellen. Je krijgt alleen een waardevol antwoord, als jij een goede vraag stelt.’ Dit is een essentiële vaardigheid in de wetenschap.
- Vanaf het eerste college zorgde Christa voor open discussies over waar AI bij kon helpen en hoe studenten zelf kritisch konden blijven. “Er was daarbij best wat variatie onder de studenten. Sommigen waren vrij sceptisch en terughoudend tegenover AI, anderen gebruikten AI vrijwel de hele dag door.” Binnen de cursus waren de studenten vrij om te kiezen of ze wel of geen gebruik wilden maken van AI.
‘Niet elke docent zal het met me eens zijn’, zegt ze, ‘maar voor dit vak gaat niet perse om dat studenten zelfstandig foutloos programeertaal kunnen schrijven, het gaat om de kennis, begrip van analyse en het vinden van oplossingen.’ Daarnaast vindt ze het belangrijk om te benadrukken dat AI hier en nu is. ‘AI is al op allerlei plekken te vinden om ons heen. Ik denk dat veel werkgevers verwachten dat afgestudeerden goed met AI kunnen omgaan. En sommige het zelfs zien als een pré.’
Ben jij benieuwd naar meer informatie over de beurzen? Sluit je aan bij innovatieve denkers zoals Christa door je aan te melden! De aanvraagperiode voor dit jaar is nu geopend en sluit op 30 januari 2026.
Wat levert UvA-AI chat op?
Veel collega’s lijken AI spannend te vinden: wat als studenten alles laten doen door de UvA AI-chat? Christa herkende die twijfel, maar ze was blij dat ze de AI-pilot had uitgevoerd aangezien ze duidelijke voordelen in haar resultaten naar voren zag komen.
De pilot liet bijvoorbeeld zien dat studenten zelfstandiger en efficiënter door de stof kwamen en konden zij moeilijkere opdrachten uitvoeren met meer data. Studenten benoemden zelf ook het gebruik van de chat als positief te hebben ervaren, omdat het hen hielp het vak beter te begrijpen.
Daarnaast zag ze dat de rol van de docent niet verdween. ‘Wat me ook meeviel is dat ze mij ook nog steeds nodig hadden’, zegt Christa. ‘AI zegt dit. Wat denk jij?’, vroegen ze bijvoorbeeld’. ‘Ook voor een peptalk of een grapje tussendoor werden we nog regelmatig opgezocht.’
Het bleek wel lastig na te gaan of studenten ook beter hebben leren coderen. Maar dat was ook niet het doel van dit vak, benadrukt Christa. ‘Het ging echt om de stof begrijpen. AI vraagt docenten om opdrachten te herzien en studenten anders te begeleiden.’
‘Ik herinner me nog dat, toen ik jonger was, op een gegeven moment de spellingschecker in Word werd geïntroduceerd. In het begin werd dat gezien als valsspelen. Inmiddels kun je je in een professionele context nauwelijks nog veroorloven een tekst in te leveren waar geen spellingscontrole overheen is gegaan. Ik kan me voorstellen dat het met AI vergelijkbaar zal verlopen: eerst zien we het misschien als valsspelen en als een bedreiging voor onze kennisontwikkeling, maar mogelijk wordt het gaandeweg steeds normaler en gaan we vaardigheden op een andere manier toetsen.’
‘AI is al op allerlei plekken te vinden om ons heen. Ik denk dat veel werkgevers verwachten dat afgestudeerden goed met AI kunnen omgaan. En sommige het zelfs zien als een pré.’
Waarom een TLC-onderwijsbeurs?
Christa is een slaaponderzoeker die ’s nachts slaapmetingen doet en overdag lesgeeft. Een drukke agenda waar eigenlijk weinig ruimte over is om haar ideeën binnen het onderwijs te onderzoeken. Door de beurs werd er tijd vrij gemaakt in haar onderwijsplanning en kon zij ideeën waar ze al even op broedde tot uitvoering brengen. Het ontvangen van deze beurs voelde als een unieke kans. ‘Ik voelde echt de motivatie om iets moois te maken van deze pilot. Ik vond het enorm exciting om aan te mogen werken en het was een goede stok achter de deur.’
Ze kan zich goed voorstellen dat er veel docenten zijn zoals zij die ideeën hebben om meer uit hun onderwijs te halen en dingen anders zouden willen doen, maar dat de agenda gewoon te vol is om überhaupt te beginnen of na een tijdje het op te geven. ‘Als je een idee hebt, ga ervoor. Het is echt de moeite waard en geeft veel voldoening.’
